سخن دبیرعلمی کنفرانس :

دکتر میترا صمیعی (دبیر علمی کنفرانس)

دکتری علم اطلاعات و دانش شناسی  و مدیر گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

 

حقوق، زمینة قانونی و اخلاقی برای ارائه دسترسی مدیریت‌شده به منابع تحت حمایت کپی رایت را فراهم می کند، به‌شیوه ای که بهره برداری از اثر پدیدآورنده و حریم خصوصی کاربرِ منابع حمایت شود . ظهور فناوری های نوین ارتباطی اگرچه بر میزان و سرعت دسترسی عموم به منابع اطلاعاتی افزوده است اما به موازاتش در نقض گسترده کپی رایت هم تاثیر داشته است. حقوق پدیدآورندگان برای کنترل وضعیت و استفاده از آثاری که خلق می‌کنند، از سوی پیمان‌های بین المللی و همچنین قوانین بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده است. این حقوق در مجموع به‌عنوان «کپی‌رایت» نامیده شده است. کپی‌رایت، حقوق انحصاری زیادی را به نویسنده یا پدیدآورندة اثر در ارتباط با استفاده از اثرِ تحت حمایت کپی‌رایت اعطا می کند. کپی‌رایت یک حق مالکیت فکری است که می تواند انتقال داده شود یا به ارث باقی گذاشته شود، و این درست شبیه به حقوق مالکیت در مورد دارایی های فیزیکی و ملموس است که انتقال می‌یابد. کپی‌رایت به‌طور قانونی قابل اجراست، و برای جبران قانونی راه حل هایی دارد که در حقوق و پیمان‌ها تجویز شده است. کپی‌رایت، که از حقوق پدیدآورنده برای کنترل بازتولید، توزیع، نمایش عمومی یا اجرای عمومی اثر تحت حمایت کپی‌رایت حمایت میکند، محرک اولیه برای توسعة راهبردهای «مدیریت حقوق آثار دیجیتال» است. بهتر است گفته شود که فناوری های «مدیریت حقوق آثار دیجیتال»، به‌گونه‌ای ریشه‌ای توسعه یافته است تا از استفاده مناسب از منابع مورد حمایت پشتیبانی کرده و در برابر نقض غیرعمدی مقررات از سوی کاربران جلوگیری نماید. در حقیقت، فناوری های «مدیریت حقوق آثار دیجیتال» به‌دلایلی متعدد، از جمله به‌قصد حمایت از صاحبان کپی‌رایت و برای جلوگیری از استفاده‌های نادرست و مدیریت استفاده از کلیه منابع دیجیتال ایجاد شده‌اند.

 مدیریت حقوق آثار دیجیتال ، اصطلاحی نوین و رایج در حوزه های تخصصی از جمله  کتابخانه ها و آرشیوها، نشر، پدیدآوردندگان و تولید رسانه و فناوری اطلاعات است. مدیریت حقوق آثار دیجیتال از جمله اصطلاحاتی است که اغلب به‌درستی استفاده نمی شود. عده ای آن را به‌عنوان چارچوبی از نظام ها و خدمات، که مدیریت دسترسی و استفاده از منابع دیجیتالی تحت حمایت حقوق را در نظر دارند، تعریف می کنند. با این تعریف، مدیریت حقوق آثار دیجیتال می تواند شامل کنترل فیزیکی شناسة کاربر قبل از تهیه یک دی وی دی حاوی منابع دیجیتالی برای خود، یا تهیة گذرواژه ای برای استفاده از ایستگاه کاری رایانة کتابخانه باشد. دیگران، مدیریت حقوق آثار دیجیتال را به عنوان نظامها و خدمات دیجیتالی که دسترسی و استفاده از منابع تحت حمایت حقوق را مدیریت می کنند، تعریف می کنند. بر اساس تعریف اخیر، فناوری مدیریت حقوق آثار دیجیتال، کارت دیجیتالی احراز هویت و اعطای مجوز است که دسترسی فیزیکی به یک کتابخانه بسته را فراهم می کند. در حقیقت، مدیریت مؤثر حقوق آثار دیجیتال مستلزم ایجاد چارچوبی از سیاست ها و رویّه هایی است که از پدیدآورنده/ مالک حق، کاربر و منبع حمایت کند. کتابخانه ها میتوانند برای توسعة راهبردی جامع و مدیریت‌شده از حقوق دیجیتال، هر موجودیت را به‌نوبت مدیریت کنند. علاوه بر این، امید است که خوانندگان با درک قوی از چشم‌انداز جاری مدیریت حقوق آثار دیجیتال فناوری های به کاررفته و مسائل و نگرانی های باقی‏مانده را در نظر گیرند.

با توجه به گذشت حدود یک دهه از فعالیت کتابخانه های دیجیتالی در کشور نیاز به بازنگری در عملکرد فعالیت‌های حقوقی و اجرایی صورت گرفته در این زمینه در کشور لازم است.  بر این اساس این کنفرانس با هدف بررسی چالش ها و مسائل موجود در دسترسی پذیری منابع اطلاعاتی در کتابخانه های دیجیتالی و ارتقاء جایگاه حق مؤلف در کشور و حمایت از مالکیت فکری وفرهنگ سازی در استفاده از آن ، برگزار خواهد شد.

یکی از این چالش ها و موانع  بر سر راه استفاده از منابع تحت حمایت حقوق، ناتوانی در شناسایی و مکان‏یابی مالکان حقوق باشد.  موضوعات و راهبردهایی برای شناسایی پدیدآورندگان/مالکان حقوق برای حمایت از اسناد بررسی میشود و ارتباطات بعدی بین مالکان حقوق و کاربران بالقوه فراهم می-گردد. همچنین استانداردها، راهبردها و فناوری های احراز هویت (شما چه کسی هستید) و مجوز (شما اجازة انجام چه کاری را دارید) را مورد بررسی قرار می دهد. احراز هویت و مجوز-زمانی که به‌خوبی پیاده سازی شود- از حقوق کاربر محافظت می کند، ضمن اینکه اجازه دسترسی به یک منبع تضمین می‌شود.

فناوری مهم توانمندسازی برای مدیریت حقوق آثار دیجیتال،  در این کنفرانس به بررسی فراداده های حقوقی و ارائه مستندات از وضعیت حقوقی منابع و سیاست های حقوقی، موافقت نامه ها و معاملات  و بیان مؤثر وضعیت حقوق و سیاست برای امکان دسترسی قانونی و مؤثر به منابع در محیط دیجیتال می پردازد.

فناوری های مدیریت حقوق آثار دیجیتال را که به‌طوری فزاینده پیش نیازی برای دسترسی به منابع دیجیتال در بسیاری از موقعیت هاست، مطرح می کند، به‌ویژه زمانی که از سوی مالکان و ناشران محتوای تجاری به کار برده می‌شود. در فضای اطلاعات دیجیتالی که به‌طوری فزاینده مورد حمایت قرار می‌گیرد، کتابخانه ها ممکن است محتوای دیجیتال را که به‌وسیله فناوری های مدیریت حقوق آثار دیجیتال کنترل می شود، ارائه کنند. آگاهی کتابخانه‌ها از کاربردهای تجاری مدیریت حقوق آثار دیجیتال و درک فناوری ها و پیامدهای آن‌ها برای مراکز اطلاعات دیجیتالی ضروری است.

در این راستا دومین کنفرانس ملی کتابخانه های دیجیتالی : مالکیت فکری حول محورهای ذیل شکل گرفت:

کتابخانه های دیجیتالی و سیاستگذاری مالکیت فکری

کتابخانه های دیجیتالی و حقوق مؤلف

کتابخانه های دیجیتالی و مدیریت مالکیت فکری

کتابخانه های دیجیتالی و فناوری های مالکیت فکری

کتابخانه های دیجیتالی و جنبه های حقوقی فناوری اطلاعات

کتابخانه های دیجیتالی و حقوق ذینفعان

در این کنفرانس تاکید اصلی ما بر ارائه تجربیات کاربردی و ملی کتابخانه ها ، آرشیوها و مراکز اطلاع رسانی است . صاحبنظران و اندیشمندان مالکیت فکری  در کتابخانه های دیجیتالی می توانند برای اطلاعات بیشتر و ارسال نقطه نظرات خود به سایت کنفرانس مراجعه کنید.

http://incdl.atu.ac.ir/